Śmierć pasażera a odszkodowanie za lot – jakie prawa mają bliscy?

Z chwilą śmierci prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na jego spadkobierców. Oznacza to, że spadkobiercy mogą dziedziczyć także roszczenia przysługujące zmarłemu pasażerowi lotniczemu, jednakże w istocie nie wszystkie. Przepis art. 922 § 2 kodeksu cywilnego stanowi bowiem, iż nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą.

Charakter odszkodowania z rozporządzenia (WE) nr 261/2004

Kwestia dziedziczności prawa do zryczałtowanego odszkodowania w kwocie 250, 400 czy 600 euro na gruncie rozporządzenia (WE) nr 261/2004 z tytułu zaburzenia lotu nie jest oczywista. O ile bowiem roszczenia odszkodowawcze, czyli żądanie naprawienia szkody majątkowej, podlegają dziedziczeniu na gruncie polskiego prawa, odszkodowanie w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 261/2004 nie jest odszkodowaniem w rozumieniu kodeksu cywilnego. Odszkodowanie ze wspomnianego rozporządzenia ma charakter mieszany – zawiera cechy klasycznego odszkodowania, jak i zadośćuczynienia. Z jednej strony wysokość rekompensaty jest jasno określona i obowiązek jej wypłaty powstaje quasi automatycznie w razie zajścia sytuacji objętej rozporządzeniem (WE) nr 261/2004. Z drugiej strony to “odszkodowanie” ma na celu wynagrodzenie niedogodności związanych z utratą czasu i służy rekompensacie pasażerowi szkód niematerialnych związanych z nienależytym wykonaniem przez przewoźnika zobowiązania wynikającego z zawartej umowy przewozu. Bez znaczenia przy tym pozostaje kwestia, kto zawarł umowę z przewoźnikiem czy kto opłacił rezerwację, albowiem prawo do odszkodowania na gruncie rozporządzenia (WE) nr 261/2004 zawsze przysługuje wyłącznie pasażerowi danego lotu.

Stanowisko Sądu Najwyższego a dziedziczenie roszczeń

Sąd Najwyższy określił odszkodowanie na podstawie rozporządzenia (WE) nr 261/2004 jako cywilnoprawną kompensację zarówno szkód materialnych, jak i niematerialnych, toteż uwzględniając ten mieszany i dość osobliwy charakter omawianej rekompensaty, którą można uznać po prostu za formę kary ustawowej, niemożliwe jest jednoznaczne stwierdzenie, czy roszczenie o takie odszkodowanie jest prawem majątkowym podlegającym dziedziczeniu, czy prawem związanym ściśle z osobą pasażera. Ja bym się skłaniał jednak ku opinii, że roszczenia z rozporządzenia (WE) nr 261/2004 podlegają dziedziczeniu – mając na uwadze ryczałtowy charakter tego świadczenia, niezależny od wykazania wysokości i rodzaju indywidualnie poniesionej szkody, a także jego zbywalność (możliwość scedowania).

Szkoda majątkowa i ważne terminy przedawnienia

Kwestia dziedziczności roszczeń związanych ze szkodą majątkową powstałą na skutek zaburzenia lotu czy przewozu bagażu jest już prostsza do określenia, bo roszczenia takie przechodzą na spadkobierców (ustawowych czy testamentowych) niezależnie od tego, na podstawie jakiego aktu roszczenie przysługiwało zmarłemu – czy to przepisów krajowych (np. kodeksu cywilnego), czy przepisów międzynarodowych (np. konwencji montrealskiej). Należy mieć jednak na względzie, iż śmierć wierzyciela (pasażera) co do zasady nie ma wpływu na bieg terminu przedawnienia. Nie powoduje ona jego przerwania ani zawieszenia. Spadkobiercy wstępują w sytuację prawną zmarłego, dziedzicząc roszczenie wraz z biegnącym już terminem, który w przypadku roszczeń z rozporządzenia (WE) nr 261/2004 wynosi jedynie 1 rok, a roszczeń z konwencji montrealskiej 2 lata.