Pożary na Rodos a prawa pasażerów

Czym są nadzwyczajne okoliczności?

Pojęcie “nadzwyczajnej okoliczności” w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 261/2004 ma charakter nieostry i każdorazowo zdarzenie, które miałoby się wpisywać w to pojęcie, podlega indywidualnej ocenie. Pożary na Rodos bezspornie nadzwyczajną okolicznością są, co można wywnioskować choćby z motywu 14 preambuły przywołanego rozporządzenia, zgodnie z którym odpowiedzialność odszkodowawcza przewoźnika lotniczego wyłączona jest w przypadku zaistnienia zagrożenia bezpieczeństwa. Przede wszystkim jednak “nadzwyczajna okoliczność” to okoliczność, która wykracza ponad przeciętność, jest niezależna od przewoźnika lotniczego i nie tkwi w istocie normalnego wykonywania przez niego działalności przewozowej. Pożary nie są okolicznością, którą da się przewidzieć przy planowaniu lotu i na którą przewoźnik może mieć jakikolwiek wpływ, stąd pasażerowie zaburzonych lotów z tego tytułu nie mogą liczyć na odszkodowanie na gruncie rozporządzenia (WE) nr 261/2004 czy na odszkodowanie z tytułu innych, zbędnie poniesionych kosztów w związku z zaburzeniem lotu, np. utraconej doby hotelowej na miejscu.

Na marginesie warto wskazać, że pojęcie “nadzwyczajnych okoliczności” jest szeroko zinterpretowane w licznych orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Niemniej pożary w Rodos wydają się być na tyle oczywistą “nadzwyczajną okolicznością”, że trudno doszukać się wyroku TSUE, który dotykałby podobnej kwestii. Najbliższe pod tym względem orzeczenie TSUE to wyrok z dnia 31 stycznia 2013 r. w sprawie C-12/11, który dotyczył zamknięcia części europejskiej przestrzeni powietrznej wskutek wybuchu wulkanu Eyjafjallajökull w 2010 r. i pojawienia się chmury popiołu wulkanicznego. Trybunał orzekł, iż takie zdarzenie stanowi “nadzwyczajną okoliczność”, natomiast nie zwalnia ono z ustanowionego w rozporządzeniu (WE) nr 261/2004 obowiązku zapewnienia pasażerom linii lotniczych opieki.

Weryfikacja przyczyn zaburzenia lotu

Z perspektywy pasażera w przypadku zaburzenia lotu do Grecji i powołania się przez linię lotniczą na pożary w Rodos istotne może być zweryfikowanie prawdziwości takiego twierdzenia. Przede wszystkim warto sprawdzić, czy loty innych przewoźników lotniczych odbywały się normalnie. Jeżeli w podobnym czasie, w to samo miejsce loty były wykonywane zgodnie z harmonogramem, mogłoby to sugerować, że faktyczna przyczyna zaburzenia lotu może być inna, a linia lotnicza jedynie wykorzystała argument występowania pożarów, jako że te nie wymagają szczególnego uzasadnienia i dowodów w kontekście natłoku informacji o tym zdarzeniu. Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 automatycznie przyznaje pasażerowi odszkodowanie w przypadku odmowy przyjęcia na pokład, odwołania lotu czy opóźnienia przekraczającego 3 godziny w przylocie, zaś zwolnienie z odpowiedzialności odszkodowawczej na gruncie tego rozporządzenia jest wyjątkiem od zasady ogólnej, zatem ostatecznie to na linii lotniczej ciąży ciężar udowodnienia, że to właśnie pożary, a nie jakiekolwiek inne zdarzenie, stanowiły przyczynę zaburzenia lotu. Jednakże nawet gdyby pożary nie były faktyczną przyczyną np. odwołania lotu danego pasażera, w mojej ocenie żądanie od linii lotniczej zapłaty odszkodowania na drodze sądowej byłoby mimo wszystko wysoce ryzykowne i raczej skazane na porażkę, nawet jeżeli przewoźnik lotniczy powołałby się jedynie na ogólne dowody, np. wydruki wiadomości na temat pożarów w Rodos.

Prawo do opieki i zwrotu kosztów

Niezależnie od przyczyny zaburzenia lotu pasażer w każdym przypadku ma prawo do zwrotu pełnego kosztu biletu, zmiany rezerwacji na lot alternatywny w dogodnym dla siebie terminie bądź zmiany rezerwacji na najbliższy dostępny lot alternatywny. Tu warto zaznaczyć, że obowiązek zagwarantowania możliwie najwcześniejszego lotu nie ogranicza się do zaoferowania przez linię lotniczą przelotu w ramach własnej działalności przewozowej, a również do zagwarantowania możliwie najwcześniejszego lotu u innego przewoźnika lotniczego. To jednak rzadko ma miejsce i pasażerowie musieliby dokonać rezerwacji u innego przewoźnika na własną rękę, dochodząc później od linii lotniczej zwrotu różnicy pomiędzy ceną nowego biletu a ceną pierwotnego biletu. Ponadto w przypadku zaburzenia lotu pasażerowie oczekujący na lotnisku mają prawo do żądania od linii lotniczej zagwarantowania bezpłatnych posiłków i napojów, a w przypadku konieczności nocowania na lotnisku do żądania zagwarantowania hotelu i transportu pomiędzy lotniskiem a hotelem. Jeżeli linia lotnicza nie gwarantuje tych praw, należy zachować wszelkie rachunki i dochodzić zwrotu kosztów od linii lotniczych. To jest o tyle proste, że – jak już wspomniano – z obowiązku zapewnienia opieki nie zwalnia zaistnienie nadzwyczajnej okoliczności, a zatem także występowanie pożarów na Rodos. Należy wyłącznie wykazać fakt poniesienia takich kosztów.

Rezygnacja z lotu a imprezy turystyczne

O ile linie lotnicze mają możliwość odwołania lotu z powodu pożarów na Rodos, pasażerowie nie mają możliwości rezygnacji z lotu z tego tytułu, jeżeli lot odbywa się zgodnie z harmonogramem. Zagrożenie bezpieczeństwa w miejscu zakwaterowania jest nieistotne z perspektywy linii lotniczej, jeżeli takiego zagrożenia nie ma co do wykonania lotu i przewoźnik jest w stanie zrealizować umowę przewozu. Możliwość zwrotu kosztu biletu czy zmiany rezerwacji jest zatem zależna wyłącznie od regulaminu czy innych warunków przewozu określonego przewoźnika lotniczego. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku imprez turystycznych. Zgodnie z art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych "podróżny może odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej przed rozpoczęciem imprezy turystycznej bez ponoszenia opłaty za odstąpienie w przypadku wystąpienia nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności występujących w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie, które mają znaczący wpływ na realizację imprezy turystycznej lub przewóz podróżnych do miejsca docelowego. Podróżny może żądać wyłącznie zwrotu wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej, bez odszkodowania lub zadośćuczynienia w tym zakresie". Zazwyczaj część opłaty za zorganizowaną wycieczkę stanowi rezerwacja lotnicza, toteż ta opłata również podlega zwrotowi. Jest to jednak żądanie skierowane względem biura podróży, a nie przewoźnika lotniczego.